TÜRKÜ
27/10/2009 ·
Türkü;büyük tarihi olaylar karşısında halk kitlelerinin sevinçlerini veya ümitsizliklerini,büyük şahsiyetler hakkındaki saygılarını veya nefretlerini, gençler arasında geçen hazin aşk hikayelerini,milli hece veznini ölçü alan ve kalpleri fetheden mısralarla derin bir muhteva içinde dile getiren edebi,aynı zamanda musiki bakımından da ehemmiyete haiz olan, kendine özgü bestelerle söylenen,dar manada ise bir vesika mahiyeti gösteren Türk halk şiirinin en eski türlerinden biridir.
(HERBER JANOKY,Türk Halk Şiiri)
Türkü,toplumun başından geçen bir seferbelik,salgın hastalık,deprem gibi doğal afetleri de işler.Türküler halkın törenleri içerisinde yer alır.
Fuat Köprülü'ye göre türkü;Türklere mahsus, Türklere ait bestelerle söylenen halk şarkısıdır.Türkü kelimesi,Türk kelimesine nispet ''i'' eki getirilerek oluşturulmuştur.
Ahmet Kutsi Tecer'e göre türkü;varsağı, türkmani gibi türkü de eskiden beri milli kültürle doğmakla beraber yabancı kültürlerle karşılaşılan yörelerde toplumun kendi duygularını saz ve sözle ifade ettiği şiirin nağmeli adıdır.
–Türkü kelimesi ilk kez 15.yy'dan itibaren (ilk kez Öksüz Aşık tarafından) kullanılmaya başlamıştır;ancak tür çok eskidir ve farklı adlarla anılmıştır.
–Eski Türçede türkü karşığı olarak ''ır,cır,yır,koşuk''sözleri kullanılmıştır.
–Kırgızcada "cır"şarkı söylemektirEski Uygurcada sevinmek,şarkı söylemek;"carcı" ise şarkıcı türkücü anlamındaydı.En yaygın olan terimin "ır,yır" olduğunu görürüz.
Kaşgarlı Mahmut'un Divanında;
•"ır,yır" türkü,koşma düzmek,
•"yırmak" şarkı,türkü söylemek anlamlarında geçmektedir.
TÜRKÜLERİN ORTAYA ÇIKIŞI ve GELİŞME SEYRİ
Türkülerin gelişme biçimleri aşağdaki gibi gruplandırılabilir:
1-Saz şairlerinin şiirlerinden alınarak anonim hale gelenler,
2-Dar bölgelerden kaynaklanarak şekil kazananlar,
3-Millet bütünlüğü içinde kendine göre tarihi kişiliği ve geleneği olan toplulukların bedii folkloründen kaynaklananlar,
4-Milli duyguya yönelik,milli duygu ve düşüncelerden kaynaklanan türküler.
(Ali Öztürk,Türk Anonim Edebiyatı,İstanbul 1986)
TÜRKÜLERİN YAPISI
Türkülerin şeklinde herhangi bir düzen yoktur.Mısra ve hece yapısı farklı şekillerde olabilir.Bir türkü iki esas kısımdan oluşur.Bunlar;bağlanyı ve bent kısımlarıdır.
Bağlantı ve bent kısımlarının hece ve mısrsa sayıları düzenli değildir.Bir türkü koşma dörtlüklerinden oluşur.Koşmanın dörtüncü mısrağı nakarat olarak tekrarlanabilir.Koşma dörtlükleri arasına mani ya da dörtlük girebilir.Türkü,mani kıtalarından oluşabilir.
TÜRKÜLERİN SINIFLANDIRILMASI
Cahit Öztelli'ye göre:
•Ninniler ve çocuk türküleri
•Tabiat türküleri
•Aşk türküleri
•Merasim-tören türküleri
•Derebeyi,eşkiya türküleri
•Kahramanlık türküleri
•Oyun türküleri
Pertev Naili Boratav'a göre:
A-Konularına Göre
-Taşlama,yergi ve güldürü türküleri
-Anlatı türküleri
B-Kullanıldıkları Yere Göre
-İş türküleri
-Tören türküleri
-Oyun ve dans türküleri
0 yorum yazılmıştır